آن را به طور دقيق نمىدانستند . و جالب اين است كه بعضى از نزديك‌ترين افراد به پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و قرآن كه ضرورتا مىبايست آگاه‌ترين افراد به احكام اسلام و شرايع دين باشند ؛ بعضى از سنن و احكام را نمىدانستند ، تا چه رسد به بقيهء مردم ؟ ! و چگونه مىتوانستند به دين و شريعت خود آگاهى كامل داشته باشند در حالى كه چنان سياست‌هايى را اجرا كرده بودند ؟ ! به خصوص مردمانى كه از مركز اسلام دور بودند و مخصوصا در مسائلى كه ابتلاى به آن‌ها بسيار نادر بود . ( 1 ) بلاذرى در أنساب الاشراف و بيهقى در سنن و متقى هندى در كنز العمال از عبد الرزاق و ابن ابى شبيه روايت كرده‌اند : « عمران بن حصين پشت سر على عليه السّلام نماز خواند . سپس دست مطرّف بن عبد الله را گرفت و گفت : به راستى كه همانند محمد صلّى اللّه عليه و آله نماز مىخواند و مرا به ياد نماز محمد صلّى اللّه عليه و آله انداخت . » « 1 » ( 2 ) بىترديد از سنت‌هاى رسول اكرم صلّى اللّه عليه و آله اين بوده است كه بسم الله را با جهر مىخوانده است و على عليه السّلام نيز آن را با جهر قرائت مىكرده است و بنى اميه به خاطر از بين بردن آثار على عليه السّلام از جهر به بسم الله به شدّت جلوگيرى مىكردند « 2 » . حتى نسايى و بيهقى در سنن‌هاى خود از ابن عباس روايت كرده‌اند كه گفت : « خدايا بنى اميه را لعنت كن كه به خاطر بغض به على سنت‌هاى پيامبر را كنار گذاشتند » . « 3 » وضعيّت مردم در زمان على بن حسين عليه السّلام به گونه‌اى شد كه نمىدانستند چگونه حج را به جاى آورند و چگونه نماز بخوانند « 4 » ؛ براى همين عبد الله بن زبير توانست كه نماز جمعه را بر خطبه مقدم بدارد ! شافعى اين مطلب را در كتاب الأمّ از وهب بن كيسان نقل نموده و اضافه كرده است : « تمام سنت‌هاى رسول خدا و حتى نماز تغيير داده شد » . « 5 » براى همين است كه امام سجّاد عليه السّلام در دعاى روز جمعه و عيد قربان مىفرمايد : « خدايا اين مقام ، شايستهء جانشينان و برگزيدگان و جايگاه امناى تو است كه در درجهء رفيعى قرار دارند كه

--> ( 1 ) . انساب الاشراف ، ج 2 ، ص 18 و سنن بيهقى ، ج 2 ، ص 68 و كنز العمال ، ج 8 ، ص 143 . ( 2 ) . تفسير نيشابورى در حاشيهء تفسير طبرى ، ج 1 ، ص 79 . ( 3 ) . تعليقهء سندى در حاشيهء سنن نسايى ، ج 5 ، ص 253 . ( 4 ) . كشف القناع عن حجية الاجماع ، ص 67 . ( 5 ) . شافعى ، الام ، ج 1 ، ص 235 . او اين مطلب را در بحث نماز عيد فطر و قربان نقل كرده است ! و لكن اين با كلام وهب متناسب نيست و نسايى در سنن ؛ ج 3 ، 194 و طوسى در خلاف ، ج 1 ، ص 674 خبر وهب را به طور ديگرى نقل كرده‌اند . . .